| |
|
|
|
|
Kariyer Planlamada 3M Teorisi (Mizaç-Meşrep-Meslek) |
Günümüzde mizaç ve meşrep (kişilik) farklılıkları, mizaç
ve kişilik bilimi (the science of temperament and
personality) tarafından derinlemesine incelenmektedir.
Kültürümüzde, kariyer plânlamada ve meslek seçiminde
mizaç-meşrep-meslek üçlüsünün son derece ciddiye
alındığını gösteren yüzlerce eser bulunmaktadır.
Bunlardan biri, 13. yüzyıl âlimlerinden Aziz Nesefi’nin
“Tasavvufta İnsan Meselesi, İnsan-ı Kâmil” isimli
eserdir. Bu kitabın 14. Risale’sinin başlığı “Küçük
âlemin(insanın) Levh-i Mahfuz’u” şeklindedir. 800 sene
önce yazılmış bu eserden bazı çarpıcı ifadeler:
Şu hâlde hepsi cebrdir diyen (insan tutum ve
davranışlarını çevre, kültür ve eğitim belirliyor ve
herkes çevresinin ve kültürünün mahkumudur diyen) kimse
hata eder. Hepsi kaderdir (Her şey genlerimizde yazılı,
o hâlde bizi ve davranışlarımızı genlerimiz belirliyor)
diyen kimse de hata eder. İnsan hem cebr, hem de
kaderdir (İnsan tutum ve davranışları, ya o, ya o
mantığıyla değil, hem o, hem de o mantığıyla
belirlenir). Bu açıdan, cebr kendi yerinde, kader kendi
yerindedir (İnsan genleri, çevre faktörlerinin tesiri
altında kendini ortaya koyar) diyen kimse doğru söyler.”
Yukarıdaki ifadeler, açıkça göstermektedir ki, insanın
yaratılıştan genetik haritasıyla getirdiği
potansiyeller, eğilimler, mizacını oluşturmakta ve her
insanın mizacı da, potansiyel kabiliyetlerini ve
eğilimlerini içinde barındırmaktadır. Batı’da ise, insan
genom haritasının çözümlenmesi, gen ve çevrenin birlikte
ayrılamaz bir bütün oluşturması gibi yeni anlayışlar,
genetik yapının yatkınlık ve eğilimleri belirlemede öne
çıktığını gösterse de, Batı’nın dualist anlayışı ve düz
düşünme tarzından dolayı, ‘İnsanı genleri mi, yoksa
çevresi ve kültürü mü belirler?’ sorusu, hâlâ ‘nature
versus nurture’ kavramları altında tartışılmaktadır. Bu
konuda Time Magazine dergisi 2 Haziran 2003 ile New
Scientist dergileri 17 ve 24 Mayıs 2003 sayılarını özel
bir dosya halinde (Sizi Özel Kılan Şey Ne? (What Makes
You Special) ve İnsanın Tabiatı (Human Nature)) bu
konuya ayırmıştır. Bu dergilerin cevabını aradıkları
soru, tutum ve davranışlarının belirlenmesinde genlerin
ve çevrenin rolünün ne nispette olduğudur. Yazılarda
“Genler mi, yoksa çevre mi ağırlıklı?” sorusunda,
cevabın ya o, ya o mantığında değil; hem o, hem de o
mantığında saklı olduğu ve genlerin çevreyle etkileşmesi
neticesinde insanın davranışlarının belirlendiği yönünde
yoğunlaşılmaktadır.
Avrupa ve Amerika psikoloji okullarındaki yaygın görüşe göre,
mizaç ve karakter birlikte etkileşerek kişiliği meydana
getirir. Kişilik; mizaç ve karakterin oluşumunda ortaya
çıkan son üründür.
Meslekî tatmin; mizaç, meşrep ve mesleğin bir
fonksiyonu ve örtüşme yüzdesiyle ortaya çıkar. Bu üç
bileşenden ikisi bilindiğinde, üçüncü değişken tahmin
edilebilir. Örnek verirsek, bir kişinin mesleğini ve
meşrebini biliyorsanız, onun mizacını büyük ölçüde
tahmin edebilirsiniz. Veya bir kişinin mizacını ve
meşrebini modelleyebilirseniz, o kişiyi tatmin edecek
meslekleri de tespit edebilirsiniz. Bu denklemin doğru
çalışabilmesinde en kritik faktör, mizacı modellemede
kullanacağınız kriterler ve yaklaşım tarzıdır.
Meslek seçiminde mizaç ve meşrebe uygun tercihlerde
bulunmak, insanın nasibini elde etmesini kolaylaştırdığı
gibi, sağlıklı ve mutlu bir hayat sürmesine de katkıda
bulunur.
Eğer insanlarımız, çocuklarını eğitirken ve onlara
meslekî seçimler yaptırırken, çocuklarının mizaç ve
meşreplerini (kişilik haritalarını ve karakter
yapılarını) dikkate alırlarsa, hem hayatın her alanında
yüksek performansla üretim yapan sağlıklı fertlerin
yetiştirilmesine katkıda bulunacaklar, hem de halkımızın
meslekî tatminine dayalı mutluluk katsayısını
artıracaklardır. Çünkü kişi, kendi mizaç ve meşrebine
uygun işlerde ve pozisyonlarda bulunursa, ruhen ve
kalben tatmini daha kolay yakalayacak ve psikosomatik
kaynaklı hastalıklara daha az yakalanacaktır.
Dr.
Selim AYDIN |
|
|
|
|
